ABD ve İsrail’in saldırılarında hayatını kaybeden İran’ın dini lideri Ali Khamenei’nin ardından ülkenin yeni ruhani lideri olarak oğlu Mojtaba Khamenei seçildi. İran’da dini lideri belirleme yetkisine sahip olan Assembly of Experts üyeleri Pazar günü yaptıkları toplantıda yeni lideri belirledi.
İran’da en yüksek siyasi ve dini otorite konumunda bulunan ruhani liderlik makamı, ülkenin dış politikası, güvenlik stratejisi ve silahlı kuvvetleri üzerinde belirleyici yetkilere sahip. Bu nedenle Mücteba Hamaney’in göreve gelmesi, İran’ın iç ve dış politikasında önemli etkiler yaratabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Devrim Muhafızları ile yakın ilişkileri var
56 yaşındaki Mücteba Hamaney, kamuoyu önünde nadiren görünmesine rağmen İran siyasetinde uzun süredir etkili bir isim olarak biliniyor. 1969 yılında İran’ın önemli dini merkezlerinden Meşhed kentinde doğan Hamaney, gençlik yıllarında Islamic Revolutionary Guard Corps ile bağlantılı gönüllü birliklerden biri olan Habib Taburu’na katıldı.
Hamaney, 1980–1988 yılları arasında yaşanan Iran–Iraq War’ın son döneminde görev aldı. Uzmanlara göre bu dönemde kurduğu ilişkiler, İran’ın güvenlik ve askeri yapısı içinde güçlü bağlar oluşturmasına katkı sağladı.
Babası Ali Hamaney ise 1989 yılında, İran İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ruhollah Khomeini’nin ölümünün ardından ülkenin dini lideri olmuştu. Mücteba Hamaney daha sonra Kum kentinde dini eğitim aldı ve yıllar içinde ülkenin üst düzey din adamlarıyla ilişkiler kurdu.
Resmi dini unvanı bulunmuyor
Uzmanlar, Mücteba Hamaney’in İran’daki birçok üst düzey din adamının sahip olduğu “Ayetullah” veya “mücahit” gibi dini unvanlara sahip olmamasına dikkat çekiyor. Buna rağmen uzun yıllardır babasının ofisinde perde arkasında etkili bir rol oynadığı ifade ediliyor.
Sızdırılan diplomatik belgelerde ABD’li diplomatların Mücteba Hamaney’i “cübbelilerin arkasındaki güç” olarak nitelendirdiği ve İran yönetiminde önemli bir nüfuza sahip olduğu yönünde değerlendirmeler yer almıştı.
Sert çizginin sürmesi bekleniyor
Uzmanlar, Mücteba Hamaney’in lider olması halinde babasının izlediği sert ve baskıcı politikaları sürdürmesinin muhtemel olduğunu belirtiyor. Özellikle 2009 yılında cumhurbaşkanlığı seçimlerinde hile yapıldığı iddialarıyla başlayan protestoların bastırılmasında etkili rol oynadığı iddiaları, bu değerlendirmeleri güçlendiriyor.
İran uzmanlarına göre Mücteba Hamaney’in seçilmesi, Devrim Muhafızları’nın İran siyasetindeki etkisinin daha da artabileceğine işaret ediyor.
İsrail’den yeni lidere tehdit
Öte yandan İsrail yönetimi, İran’da seçilecek yeni liderin de hedef olabileceği yönünde açıklamalarda bulundu. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İran’da göreve gelecek her liderin hedef olacağını belirterek, “Seçilen her lider ortadan kaldırılması gereken bir hedef olacak. Adı veya nerede saklandığı önemli değil” ifadelerini kullandı.
İran’da dini liderlik makamı, cumhurbaşkanından daha güçlü yetkilere sahip olması nedeniyle ülkenin siyasi yönünü belirleyen en önemli makam olarak kabul ediliyor. Bu nedenle Mücteba Hamaney’in göreve gelmesi, hem İran içinde hem de bölgesel siyasette yakından takip edilen bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
