Gözler Parlamento Oylamasında

KUDÜS – İsrail hükümeti, Birinci Dünya Savaşı döneminde Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermenilere yönelik yaşanan olayları resmen “soykırım” olarak tanıma yönünde tarihi bir karar aldı. Dışişleri Bakanı Gideon Saar tarafından kabineye sunulan teklif, yapılan toplantıda oy birliğiyle kabul edildi. Kararın yürürlüğe girebilmesi için ise İsrail Parlamentosu’nun (Knesset) onayı gerekiyor.

İsrail Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, kabinenin aldığı karar “tarihî bir adım” olarak nitelendirildi. Açıklamada, bu kararın yalnızca diplomatik değil, aynı zamanda ahlaki ve tarihsel bir sorumluluğun yerine getirilmesi anlamına geldiği ifade edildi.

Saar: “Doğru Olanı Yapmak İçin Hiçbir Zaman Geç Değildir”

Teklifi hazırlayan Dışişleri Bakanı Gideon Saar, kabine toplantısında yaptığı konuşmada, Ermeni halkının yaşadığı trajedinin uzun yıllardır çeşitli çevreler tarafından inkâr edilmeye çalışıldığını savundu.

Saar, “Ermeni soykırımı bugün bile özellikle Türk hükümeti tarafından yürütülen, tarihin manipülatif bir şekilde yeniden yazılmasını da içeren kurumsallaşmış bir inkâr ve küçümseme kampanyasının konusu olmaya devam ediyor.” ifadelerini kullandı.

İsrail’in bir Yahudi devleti olarak tarihsel sorumluluk taşıdığını belirten Saar, “Artık İsrail’in bunu resmen kabul etmesinin zamanı geldi. Doğru olanı yapmak için hiçbir zaman geç değildir. Bu hem ahlaki hem de tarihî bir yükümlülüktür.” dedi.

Saar ayrıca alınan kararın Türkiye ile yaşanan güncel siyasi anlaşmazlıklara bir karşılık olmadığını savundu. Bakan, “Bu karar, Türkiye’nin İsrail’e yönelik düşmanca söylemlerine verilmiş bir misilleme değildir. Tarihî gerçekler güncel siyasi tartışmalardan bağımsızdır.” değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye’den Sert Tepki

İsrail kabinesinin kararına Ankara’dan sert tepki geldi. Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan yazılı açıklamada, İsrail hükümetinin bu adımı siyasi amaçlarla attığı öne sürüldü.

Açıklamada, İsrail’in Gazze’de yürüttüğü askeri operasyonlara dikkat çekilerek, “Filistin halkına yönelik sistematik zulüm uygulayan ve Uluslararası Adalet Divanı’nda Gazze’de soykırım işlemek suçlamasıyla yargılanan İsrail hükümeti, 1915 olaylarına ilişkin aldığı siyasi kararla kendi suçlarını örtbas etmeyi hedeflemektedir.” ifadelerine yer verildi.

Bakanlık ayrıca kararın “hukuki ve tarihi gerçekleri göz ardı eden kötü niyetli bir girişim” olduğunu belirterek, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve hükümet yetkililerinin uluslararası hukuk önünde hesap vermesi gerektiğini savundu.

Türkiye, açıklamasında İsrail’in bölgedeki politikalarını eleştirmeyi sürdüreceğini ve Filistin halkına yönelik ihlaller konusunda uluslararası girişimlere destek vermeye devam edeceğini de vurguladı.

İlişkilerde Yeni Bir Gerilim Başlığı

Uzmanlar, kabinenin aldığı kararın zaten gergin olan Türkiye-İsrail ilişkilerini daha da zorlaştırabileceğini değerlendiriyor.

İki ülke arasındaki ilişkiler, özellikle Ekim 2023’te başlayan Gazze Savaşı sonrasında ciddi ölçüde bozulmuştu. Türkiye, İsrail’i Gazze’de “soykırım” yapmakla suçlarken, İsrail yönetimi bu suçlamaları reddediyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, çeşitli konuşmalarında İsrail yönetimine yönelik sert eleştirilerde bulunmuş; İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise Erdoğan’a ağır ifadelerle karşılık vermişti. Diplomatik gerilimin yanı sıra Türkiye, İsrail ile ticari ilişkileri de büyük ölçüde askıya aldığını açıklamıştı.

Önceki Hükümetler Tanımaktan Kaçınmıştı

İsrail’de önceki hükümetler, Türkiye ile stratejik ilişkileri koruma amacıyla Ermeni katliamlarını resmen “soykırım” olarak tanımaktan kaçınmıştı. Konu zaman zaman parlamentonun gündemine gelse de hükümetler bu yönde resmi bir adım atmamıştı.

Ancak son yıllarda iki ülke arasındaki ilişkilerin bozulmasıyla birlikte İsrail’de bu konuda farklı görüşler daha görünür hâle geldi. Başbakan Netanyahu da geçen yıl verdiği bir röportajda Ermeni soykırımını tanıdığını ifade eden ilk İsrail başbakanı olmuştu. Türkiye ise bu açıklamaya da sert tepki göstermişti.

Tarihsel Arka Plan

1915-1916 yıllarında Osmanlı İmparatorluğu’nun tehcir politikası kapsamında Anadolu’da yaşayan çok sayıda Ermeni, Suriye ve Irak yönüne zorunlu göçe tabi tutuldu. Bu süreçte açlık, hastalık, saldırılar ve ağır yaşam koşulları nedeniyle yüz binlerce Ermeni yaşamını yitirdi.

Ermenistan ve çok sayıda tarihçi, yaşananları sistematik bir yok etme politikası olarak değerlendirerek “soykırım” olarak tanımlıyor. Türkiye ise tehcir kararının savaş koşullarında güvenlik gerekçesiyle alındığını, büyük acılar yaşandığını kabul etmekle birlikte bunun uluslararası hukuk anlamında “soykırım” olarak nitelendirilemeyeceğini savunuyor.

Bugüne kadar 30’dan fazla ülke ile çok sayıda ulusal parlamento 1915 olaylarını “Ermeni Soykırımı” olarak tanıyan kararlar aldı. Almanya Federal Meclisi de 2016 yılında bu yönde bir karar kabul etmişti. Bununla birlikte Alman hükümeti, “soykırım” kavramının hukuki bir tanımı bulunduğunu ve bu konuda nihai değerlendirmenin yetkili mahkemelere ait olduğunu belirterek farklı bir tutum sergiliyor.

Parlamento Süreci Belirleyici Olacak

İsrail kabinesinin aldığı karar henüz nihai nitelik taşımıyor. Düzenlemenin yürürlüğe girebilmesi için İsrail Parlamentosu’nun onayı gerekiyor. Parlamento sürecinin tamamlanmasının ardından İsrail’in resmî devlet politikası değişmiş olacak.

Kararın yasalaşması durumunda İsrail, 1915 olaylarını resmen “Ermeni Soykırımı” olarak tanıyan ülkeler arasına katılacak. Bu gelişmenin Türkiye-İsrail ilişkileri kadar bölgesel diplomasi açısından da önemli sonuçlar doğurması bekleniyor.