ANKARA – Türkiye’nin 2017 yılında Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemi, uzun yıllar Ankara-Washington ilişkilerinde en önemli kriz başlıklarından biri oldu. Türkiye’yi F-35 savaş uçağı programından çıkaran ve ABD’nin CAATSA yaptırımlarına maruz bırakan sistemlerin şimdi üçüncü bir ülkeye devredilmesi gündemde.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını açıklamasının ardından, S-400’lerin bir Körfez ülkesine satılacağı yönündeki iddialar yeniden gündeme geldi. Hükümete yakın gazeteci Abdülkadir Selvi, satışın gerçekleştiğini öne sürerken, Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov da konunun “çok hassas” olduğunu belirterek Türkiye ile temasların sürdüğünü açıkladı.
Türkiye Neden S-400 Aldı?
Türkiye, 2000’li yıllardan itibaren uzun menzilli hava savunma sistemi ihtiyacını karşılamak için çeşitli ülkelerle görüşmeler yürüttü. Ankara’nın önceliği yalnızca hazır sistem satın almak değil, aynı zamanda teknoloji transferi ve ortak üretim imkanına sahip olmaktı.
2013 yılında açılan ilk ihaleyi Çin’in FD-2000 sistemi kazansa da NATO’nun itirazları ve ABD yaptırımları nedeniyle bu süreç iptal edildi. ABD’nin Patriot sistemi ise maliyet ve teknoloji paylaşımı konularında beklentileri karşılamadığı gerekçesiyle tercih edilmedi.
2015 yılında yaşanan Rus savaş uçağının düşürülmesi krizinin ardından Ankara ile Moskova ilişkileri yeniden normalleşti. Bu süreç sonunda Türkiye, Eylül 2017’de Rusya ile yaklaşık 2,5 milyar dolar değerinde iki filo (dört batarya) S-400 hava savunma sistemi alım anlaşması imzaladı. Böylece Türkiye, S-400 satın alan ilk NATO üyesi ülke oldu.
ABD’nin Tepkisi Sert Oldu
Washington yönetimi, Rus yapımı S-400 sistemlerinin NATO altyapısıyla uyumlu olmadığını ve F-35 savaş uçaklarının güvenliği açısından ciddi risk oluşturduğunu savundu.
Bunun üzerine ABD, Temmuz 2019’da Türkiye’yi F-35 programından çıkardı. Türkiye için üretilen altı F-35 savaş uçağı teslim edilmedi. Ardından Aralık 2020’de kabul edilen ve 2021 yılında yürürlüğe giren CAATSA yaptırımları kapsamında Türkiye’nin Savunma Sanayii Başkanlığı ve bazı yetkililere yaptırım uygulandı.
S-400’ler Hiç Aktif Kullanılmadı
Türkiye’ye ilk S-400 parçaları Temmuz 2019’da ulaştı. Ancak ABD ile yaşanan kriz nedeniyle sistemler hiçbir zaman operasyonel olarak kullanılmadı. Uzun yıllardır depoda tutulan S-400 bataryalarının aktif göreve alınmadığı biliniyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, sistemlerin teslimi sırasında ABD’nin yaptırım uygulamayacağını düşündüğünü açıklamıştı. Ancak Washington yönetimi beklenenin aksine hem F-35 programından çıkarma kararını aldı hem de CAATSA yaptırımlarını yürürlüğe koydu.
Neden Satılıyor?
Son dönemde Türkiye ile ABD arasında savunma alanındaki ilişkilerin yeniden normalleşmesi yönünde atılan adımların ardından, S-400 sistemlerinin üçüncü bir ülkeye devredilmesi seçeneği öne çıktı.
Devir işleminin gerçekleşebilmesi için sözleşme hükümleri gereği Rusya’nın onayının da gerektiği belirtiliyor. Ankara’nın bu adımla, yıllardır savunma iş birliğini olumsuz etkileyen CAATSA yaptırımlarının tamamen kaldırılmasını ve ABD ile savunma alanındaki iş birliğini yeniden canlandırmayı hedeflediği değerlendiriliyor.
S-400 dosyasının nasıl sonuçlanacağı ve olası satışın hangi ülkeye yapılacağına ilişkin resmi açıklamaların önümüzdeki süreçte netleşmesi bekleniyor.
