ABD’de Temsilciler Meclisi üyelerinden Dina Titus, Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına yeniden dahil edilme ihtimaline karşı Kongre’de yeni bir girişim başlattı. Girişim, ABD yönetiminin Ankara ile savunma alanında olası yeni bir düzenleme yapabileceğine dair sinyaller verdiği bir dönemde geldiği için dikkat çekti.
Nevada’yı temsil eden Demokrat vekil Titus’un öncülük ettiği çalışma kapsamında, Temsilciler Meclisi liderliğine iletilmek üzere bir mektup hazırlandı. Mektupta, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemine sahip olmaya devam etmesi ve bu durumun mevcut ABD yaptırımlarıyla (CAATSA kapsamında) çelişmesi gerekçe gösterilerek, Ankara’nın F-35 programına yeniden alınmasına karşı çıkıldı.
“S-400 sorunu çözülmeden dönüş mümkün değil” vurgusu
Hazırlanan metinde, Türkiye’nin F-35 programına geri dönebilmesi için en temel şartın S-400 sistemine sahip olmaktan vazgeçmesi olduğu savunuldu. Ayrıca Türkiye’nin bu sistemi yeniden edinmeyeceğine dair açık ve bağlayıcı bir güvence vermesi gerektiği ifade edildi.
Kongre üyeleri, mevcut durumda kamuya açık bilgiler ışığında Türkiye’nin S-400 sistemini elden çıkardığına veya bu sorunu ortadan kaldırdığına dair bir kanıt bulunmadığını ileri sürdü. Bu nedenle, savunma iş birliğinde bir değişiklik yapılmasının erken olacağı görüşü dile getirildi.
Trump’ın açıklamaları sonrası hareketlilik
Girişimin, ABD Başkanı Donald Trump’ın NATO Genel Sekreteri ile Beyaz Saray’da yaptığı görüşmenin ardından Türkiye’ye yönelik savunma ilişkileri hakkında yaptığı açıklamaların hemen sonrasında gelmesi dikkat çekti. Trump’a yöneltilen bir soruda Türkiye’nin F-35 savaş uçakları ve jet motorları talebi gündeme getirilmiş, Başkan’ın bu konuda tamamen kapıyı kapatmayan bir yanıt verdiği belirtilmişti.
Bu açıklamaların ardından Kongre’de Türkiye’nin F-35 programına dönüş ihtimaline karşı yeni bir siyasi hareketlilik oluştu.
Kongre’nin yetki vurgusu
Mektupta ayrıca, ABD yasaları çerçevesinde Kongre’nin silah satışlarını denetleme ve gerekirse engelleme yetkisine sahip olduğu hatırlatıldı. Yürütme organının Türkiye’yi F-35 programına yeniden dahil etme yönünde bir adım atması halinde, Kongre’nin “ortak ret kararı” mekanizmasını kullanabileceği ifade edildi.
Bu mekanizma, ABD yönetiminin Kongre’ye resmi bir silah satışı bildirimi yapmasının ardından, Temsilciler Meclisi ve Senato’nun belirli bir süre içinde işlemi durdurma imkânı tanıyor.
Yaptırımlar ve hukuki tartışma
Metinde ayrıca, Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarının yürürlükte olduğu sürece, yürütme organının F-35 konusunda tek başına hareket edemeyeceği görüşü dile getirildi. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın daha önce yaptığı bazı açıklamalara atıf yapılarak, mevcut yasal çerçevenin Türkiye’nin programa dönüşünü zorlaştırdığı savunuldu.
Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması
Türkiye, 2019 yılında S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle F-35 programından çıkarılmıştı. ABD yönetimi, S-400 sisteminin NATO savunma mimarisiyle uyumsuz olduğunu ve F-35 teknolojisi için güvenlik riski oluşturabileceğini öne sürmüştü.
Türkiye ise uzun süredir programdan çıkarılmasını haksız bulduğunu ifade ediyor ve hem üretim sürecinde yer aldığı hem de sipariş verdiği uçaklar için çözüm talep ediyor.
Olası etkiler
Kongre’deki yeni girişim, ABD-Türkiye savunma ilişkilerinde F-35 konusunun kısa vadede yeniden çözülmesinin zor olabileceğine işaret ediyor. Özellikle S-400 meselesinin çözülmemesi halinde, Washington’daki bazı yasa yapıcıların Türkiye’nin programa dönüşüne güçlü şekilde karşı çıkmaya devam edeceği değerlendiriliyor.
Önümüzdeki dönemde hem Kongre’deki siyasi dengeler hem de Beyaz Saray’ın dış politika yaklaşımı, bu konunun seyrini belirleyecek temel faktörler olarak görülüyor.
