İran’da ekonomik kriz nedeniyle başlayan ve yaklaşık iki haftadır devam eden protestolar giderek büyüyor. Akşam saatlerinde başkent Tahran başta olmak üzere birçok kentte binlerce kişi sokaklara çıktı. Gösterilerin şiddetlenmesi üzerine ülkede internet erişimine kısıtlamalar getirildi.
Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, Tahran’daki protestolara on binlerce kişinin katıldığı görülürken, görgü tanıkları güvenlik güçlerinin yüzlerini kapatan göstericilere göz yaşartıcı gazla müdahale ettiğini aktardı. Bazı videolarda güvenlik güçlerine ait araçların protestocular tarafından ateşe verildiği anlar yer aldı.
Gösteriler birçok kente yayıldı
Protestolar yalnızca başkentle sınırlı kalmadı. Ülkenin güneybatısındaki Abadan, kuzeydeki Tebriz ve dini merkezlerden biri olan Meşhed başta olmak üzere birçok şehirde de geniş katılımlı gösteriler düzenlendi. Göstericiler ekonomik krizi, hayat pahalılığını ve işsizliği protesto ederken, eylemler kısa sürede rejim karşıtı sloganlara dönüştü.
İranlılar, sokakların yanı sıra evlerinin pencere ve balkonlarından da protestolara katıldı. “Diktatöre ölüm” ve “Bu son mücadele, Pehlevi geri dönecek” sloganları birçok kentte duyuldu.
İnternet kesintileri rapor edildi
Gösterilerle eş zamanlı olarak Tahran dahil birçok büyük şehirde internet kesintileri yaşandığı bildirildi. Küresel internet izleme kuruluşu NetBlocks, batıdaki Kirmanşah başta olmak üzere birçok bölgede internet erişiminin tamamen kesildiğini açıkladı. Bazı bölgelerde cep telefonu iletişiminde de ciddi aksamalar yaşandığı belirtildi.
İnternet altyapı hizmetleri sunan Cloudflare ise Perşembe günü İran’daki internet trafiğinin yüzde 100 oranında düştüğünü duyurdu. Yetkililerden kesintilere ilişkin resmî bir açıklama yapılmadı.
Pehlevi’den çağrı, Trump’tan destek mesajı
Sürgünde yaşayan İranlı muhalif lider Rıza Pehlevi, sosyal medya üzerinden yaptığı çağrıyla halkı protestolara destek vermeye davet etti. Pehlevi, İran halkının özgürlük mücadelesine destek çağrısında bulunurken, ABD Başkanı Donald Trump’a da teşekkür etti.
Pehlevi, paylaşımında, “Rejimden hesap sorma sözünü yinelediği için özgür dünyanın lideri Başkan Trump’a teşekkür ediyorum. Avrupalı liderler dahil diğerlerinin de suskunluklarını bozarak İran halkını destekleme zamanı gelmiştir” ifadelerini kullandı.
ABD Başkanı Trump ise protestolara ilişkin açıklamalarında İran yönetimini sert bir dille uyardı. Bir podcast yayınında konuşan Trump, güvenlik güçlerinin sivillere yönelik şiddet uygulaması durumunda bunun “ağır sonuçları olacağını” söyledi ve ABD yönetiminin gelişmeleri yakından izlediğini belirtti.
Kürt bölgelerinde grev ve kepenk kapatma
Protestolara İranlı Kürtler de destek verdi. Aralık ayı sonundan bu yana süren eylemler kapsamında Kürt nüfusun yoğun olduğu bölgelerde esnaf kepenk kapattı. Norveç merkezli insan hakları örgütü Hengaw, Sakkız, Urmiye, Mahabad ve Senendec kentlerinde esnafın protestolarla dayanışma amacıyla iş yerlerini kapattığını bildirdi.
ABD merkezli insan hakları örgütü HRANA ise Senendec ve Merivan kentlerinde genel greve gidildiğini açıkladı.
Can kaybı artıyor
İnsan hakları örgütlerine göre, protestolar sırasında yaşanan çatışmalarda can kaybı artıyor. Oslo merkezli İran İnsan Hakları örgütü, güvenlik güçleriyle protestocular arasında çıkan olaylarda en az 45 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. HRANA verilerine göre ise şu ana kadar en az 2 bin 260 kişi gözaltına alındı.
Daha önce İran’a yakın Fars haber ajansı, Tahran’ın batısındaki protestolar sırasında bir polis memurunun bıçaklanarak öldürüldüğünü bildirmişti. Sosyal medyada paylaşılan bazı görüntülerde güvenlik güçlerinin protestoculara sert müdahalede bulunduğu, bazı bölgelerde ise gerçek mermi kullanıldığı iddia ediliyor.
Protestolar neden başladı?
İran’da protestolar, 2025 yılının son günlerinde ulusal para birimi riyalin hızla değer kaybetmesi ve artan hayat pahalılığı nedeniyle başladı. Ekonomik taleplerle başlayan gösteriler, kısa sürede rejim karşıtı bir harekete dönüştü ve ülke geneline yayıldı.
Hükümet ekonomik reform vaatlerinde bulunsa da, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney protestolara karşı sert önlemler alınacağını açıklamıştı. Gösteriler, ülkedeki siyasi ve ekonomik krizin derinleştiğine işaret ediyor.
