İran’da Aralık ayı sonunda başlayan ve ülke geneline yayılan protestolarda can kaybına ilişkin farklı rakamlar açıklanıyor. Reuters’a konuşan İranlı bir hükümet yetkilisi, protestolar sırasında yaklaşık 2 bin kişinin hayatını kaybettiğini öne sürdü. Yetkili, ölenler arasında siviller ve güvenlik güçlerinin bulunduğunu belirtirken, sorumluluğu “terörist gruplara” yükledi.
İnsan hakları örgütleri ise resmi açıklamaların gerçeği yansıtmadığını savunuyor. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), 512 protestocu ve 134 güvenlik görevlisinin öldüğünü, 10 bin 700’den fazla kişinin gözaltına alındığını bildirdi. Norveç merkezli İran İnsan Hakları (IHR) örgütü ise en az 648 protestocunun yaşamını yitirdiğini, bazı tahminlerde ölü sayısının 6 binin üzerine çıktığını açıkladı.
İletişim Kısıtlamaları Sürüyor
Protestolarla birlikte ülke genelinde uygulanan iletişim kesintilerinde kısmi bir gevşeme yaşandı. Başkent Tahran’da bazı vatandaşların cep telefonlarıyla yurt dışını arayabildiği bildirildi. Ancak tanıklar, SMS hizmetlerinin hâlâ kapalı olduğunu, internet erişiminin ise yalnızca devlet onaylı yerel sitelerle sınırlı kaldığını ifade etti.
İnternet izleme kuruluşu NetBlocks, İran genelindeki internet kesintisinin 100 saati aştığını duyurdu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise El Cezire’ye yaptığı açıklamada, internetin “terörist operasyonlar” nedeniyle kapatıldığını savundu.
Güvenlik Önlemleri ve Yargı Süreci
Tahran’da güvenlik önlemlerinin üst düzeye çıkarıldığı, polis ve Devrim Muhafızları’na bağlı Besic güçlerinin sokaklarda yoğun şekilde konuşlandırıldığı bildirildi. Protestolar sırasında bazı banka şubeleri ve kamu binalarının ateşe verildiği, ATM’lerin tahrip edildiği aktarıldı.
İran yargısı, gözaltına alınan bazı protestocular hakkında iddianameler hazırladı. Sanıkların, idam cezası öngören “Allah’a karşı savaş açmak” (moharebe) suçlamasıyla yargılanabileceği belirtildi. Yargı yetkilileri, protestolarda hayatını kaybeden güvenlik görevlileri için “intikam” mesajları verdi.
Uluslararası Tepkiler
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, İran güvenlik güçlerinin protestoculara yönelik şiddetini kınayarak, barışçıl göstericilerin öldürülmesinin derhal durdurulması çağrısında bulundu. İspanya ve Finlandiya, yaşanan olaylar nedeniyle İran büyükelçilerini dışişleri bakanlıklarına çağırdı.
Uluslararası toplumdan gelen tepkiler artarken, İran’daki protestolara ilişkin ölü ve gözaltı sayılarının bağımsız biçimde doğrulanmasının güçlüğü dikkat çekiyor.
