İran ile ABD arasında uzun süredir askıda olan nükleer müzakereler yeniden hız kazanırken, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi dolaylı görüşmelerin ikinci turu için Cenevre’ye gitti. İran devlet medyası, Arakçi’nin diplomatlar ve teknik uzmanlardan oluşan bir heyete başkanlık ettiğini duyurdu. Görüşmelerin, ilk turda olduğu gibi “dolaylı formatta” ve arabulucular üzerinden yürütüleceği, salı günü gerçekleştirileceği bildirildi.
Cenevre’de yoğun diplomasi trafiği
İran Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Arakçi’nin Cenevre temasları kapsamında İsviçre ve arabulucu ülke Umman’ın dışişleri bakanlarıyla görüşeceği belirtildi. Ayrıca Arakçi’nin, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Direktörü Rafael Grossi ile de bir araya gelmesinin beklendiği kaydedildi.
Diplomatik kaynaklar, UAEA ile yapılacak temasların özellikle İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri ve denetim mekanizmaları açısından kritik öneme sahip olduğuna dikkat çekiyor. İran tarafı, ajansla teknik iş birliğinin sürdüğünü savunurken, Batılı ülkeler denetimlerin kapsamı ve şeffaflığı konusunda daha fazla güvence talep ediyor.
ABD heyetine üst düzey isimler başkanlık edecek
Beyaz Saray ise ABD heyetine Washington’un İran özel temsilcisi Steve Witkoff ile ABD Başkanı Donald Trump’ın danışmanlığını da yapan damadı Jared Kushner’in başkanlık edeceğini duyurdu.
Witkoff ve Kushner’in, İran ile yapılacak nükleer temasların ardından Cenevre’de kalarak ABD’nin arabuluculuğunda yürütülen Rusya–Ukrayna görüşmelerine de katılmasının öngörüldüğü belirtildi. Bu durum, Cenevre’nin son dönemde küresel diplomasi açısından yeniden önemli bir merkez haline geldiğini gösteriyor.
Trump yönetimi baskıyı artırdı
Washington ile Tahran arasındaki dolaylı temaslar 6 Şubat’ta yeniden başlamıştı. ABD Başkanı Trump, nükleer anlaşmazlıkta ilerleme sağlanamaması halinde İran’a karşı askeri seçeneğin masada olduğunu açıklamıştı. Trump yönetimi ayrıca bölgeye ikinci bir uçak gemisi göndererek askeri baskıyı artırmıştı.
ABD yönetimi, İran’ın yalnızca nükleer faaliyetleriyle değil, balistik füze programı ve bölgedeki silahlı gruplara verdiği destekle de müzakere masasında hesap vermesi gerektiğini savunuyor. Washington’a yakın kaynaklar, “kapsamlı ve kalıcı” bir anlaşma hedeflediklerini ifade ediyor.
12 günlük savaşın ardından ilk üst düzey temas
Cenevre’deki görüşmeler, geçen yıl Haziran ayında İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaşın ardından yapılan ilk üst düzey diplomatik temas olma özelliği taşıyor. Söz konusu çatışmalar sırasında ABD, İsrail’e destek vermiş ve İran’daki bazı nükleer tesisler hedef alınmıştı. Bu gelişmeler, zaten kırılgan olan diplomatik zemini daha da zayıflatmıştı.
Tahran yönetimi ise müzakerelerin yalnızca nükleer program ve yaptırımların kaldırılmasıyla sınırlı kalmasını istiyor. İranlı yetkililer, savunma kapasitesinin ve bölgesel politikalarının “ulusal egemenlik meselesi” olduğunu savunarak balistik füze programının pazarlık konusu yapılmasına karşı çıkıyor.
Beklentiler temkinli
Uzmanlar, tarafların pozisyonları arasındaki mesafenin hâlâ önemli ölçüde sürdüğünü, ancak dolaylı da olsa temasların devam etmesinin gerilimin kontrol altında tutulması açısından kritik olduğunu belirtiyor.
Cenevre’deki ikinci tur görüşmelerin somut bir ilerleme sağlayıp sağlamayacağı belirsizliğini korurken, diplomatik kaynaklar sürecin “uzun ve zorlu” olacağı konusunda hemfikir. Ancak tarafların askeri tırmanış yerine diplomatik kanalları açık tutması, bölgesel istikrar açısından dikkatle izleniyor.
