ABD ile İran arasında son günlerde hızla tırmanan gerilimde dikkat çekici bir gelişme yaşandı. ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik sert ültimatomunun süresi dolmak üzereyken geri adım atarak askeri operasyon ihtimalini şimdilik erteledi. Bu karar, hem bölgede savaş riskinin geçici olarak azalmasına hem de küresel piyasalarda kısmi bir rahatlamaya yol açtı.
Geçtiğimiz günlerde Washington yönetimi, Tahran’a Hürmüz Boğazı’nı uluslararası deniz taşımacılığına açması için 48 saat süre tanımıştı. Söz konusu süre, İran’ın bölgedeki enerji akışını kısıtladığı gerekçesiyle verilmiş ve aksi takdirde İran’ın enerji altyapısına yönelik geniş çaplı saldırılar düzenleneceği açıkça ifade edilmişti. Bu açıklama, zaten hassas olan Ortadoğu dengelerini daha da kırılgan hale getirmişti.
Ancak sürenin dolmasına saatler kala Trump’tan beklenmedik bir açıklama geldi. Sosyal medya üzerinden yaptığı duyuruda, son iki gündür ABD ile İran arasında “derinlemesine, kapsamlı ve yapıcı” görüşmeler yürütüldüğünü öne süren Trump, bu temasların olumlu bir seyir izlediğini belirtti. Bu gelişmeler doğrultusunda ABD Savunma Bakanlığı’na İran’ın enerji tesislerine yönelik planlanan saldırıların beş gün süreyle ertelenmesi talimatı verdiğini açıkladı. Trump, görüşmelerin bu hafta boyunca devam edeceğini de sözlerine ekledi.
Washington’un bu açıklamasına karşın Tahran’dan gelen mesajlar oldukça farklı bir tablo çizdi. İran basını ve Dışişleri Bakanlığı kaynakları, ABD ile herhangi bir doğrudan ya da dolaylı görüşme gerçekleşmediğini savundu. Bu kaynaklara göre Trump’ın geri adımı, diplomatik ilerlemeden ziyade İran’ın sert misilleme tehdidinin bir sonucu. İranlı yetkililer, ülkenin enerji altyapısının hedef alınması durumunda ABD’nin bölgedeki müttefiklerinin enerji tesislerinin vurulacağını ve Basra Körfezi’nin mayınlanabileceğini açıkça dile getirmişti.
Bu karşılıklı restleşme, küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara neden oldu. Özellikle Hürmüz Boğazı’nın kapanma ihtimali, dünya petrol arzının önemli bir bölümünün tehlikeye girebileceği endişesini doğurdu. Bu süreçte uluslararası borsalarda sert düşüşler görülürken, petrol fiyatları hızla yükseldi. Trump’ın saldırıyı erteleme kararı ise piyasalarda kısa vadeli bir rahatlama sağladı ve petrol fiyatlarında gerilemeye yol açtı.
Krizin çözümü için perde arkasında diplomatik girişimlerin sürdüğü de dikkat çekiyor. Umman, uzun süredir ABD ile İran arasında dolaylı müzakerelere aracılık eden ülkelerden biri olarak öne çıkıyor. Umman Dışişleri Bakanı Bedr bin Hamed el Busaidi, yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçişi sağlamak için yoğun çaba sarf ettiklerini belirtti. Bakan, mevcut çatışmanın daha geniş ekonomik sorunlara yol açtığını vurgulayarak, savaşın sürmesi halinde çok daha ağır sonuçların ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu.
Öte yandan, farklı uluslararası aktörlerin de krizin yatıştırılması için devrede olduğu iddia ediliyor. ABD basınında yer alan haberlere göre Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’in İranlı yetkililerle temas kurduğu öne sürüldü. Ayrıca Türkiye, Mısır ve Pakistan’ın da taraflar arasında mesaj taşıyarak tansiyonu düşürmeye çalıştığı ileri sürüldü. Ancak bu temasların kapsamı ve somut sonuçları hakkında henüz net bir bilgi bulunmuyor.
Avrupa’dan gelen tepkiler ise genel olarak gerilimin düşürülmesini destekler nitelikte oldu. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde İran’a yönelik olası saldırılar konusundaki endişelerini dile getirdiğini açıkladı. Merz, ABD Başkanı’nın saldırıları erteleme kararını memnuniyetle karşıladığını belirterek, bu adım için kendisine “minnettar” olduğunu ifade etti. Benzer şekilde İngiltere Başbakanı Keir Starmer adına yapılan açıklamada da Ortadoğu’da gerilimi azaltacak her türlü adımın desteklendiği vurgulandı.
Gelinen noktada taraflar arasındaki kriz tamamen çözülmüş değil. Ancak askeri bir çatışmanın eşiğinden dönüldüğü ve diplomasiye sınırlı da olsa bir alan açıldığı görülüyor. Önümüzdeki beş günlük süre, hem Washington hem de Tahran açısından kritik bir döneme işaret ediyor. Bu süreçte yapılacak açıklamalar ve atılacak adımlar, bölgenin geleceği kadar küresel enerji dengeleri üzerinde de belirleyici olabilir.
