İran Devrim Muhafızları Ordusu, balistik füzeler için yıllardır uygulanan 2 bin kilometrelik gönüllü menzil sınırının kaldırıldığını duyurdu. Karar, Avrupa’daki ABD askeri üslerinin güvenliğine ilişkin endişeleri artırırken, İran füzelerinin ulaşabileceği ülkeler yeniden gündeme geldi. Tahran yönetiminin 4 bin kilometreye ulaşabilecek füze kapasitesine ilişkin açıklamaları ise Avrupa’nın büyük bölümünü kapsayan yeni bir güvenlik tartışması başlattı.
İran’ın balistik füze programında dikkat çeken bir gelişme yaşandı. İran Devrim Muhafızları Ordusu, füze menziline yönelik 2 bin kilometrelik sınırlamanın artık geçerli olmadığını açıkladı. Tahran yönetiminin kararı, ABD ve İsrail ile yaşanan gerilimin sürdüğü, diplomatik temasların ise devam ettiği bir dönemde geldi.
Devrim Muhafızları Sözcüsü Tuğgeneral Hüseyin Mohebbi, 7 Kasım’da Tahran’da düzenlediği basın toplantısında, yıllardır uygulanan menzil kısıtlamasının kaldırıldığını bildirdi.
Mohebbi, “Bu sınırlama bizim için kaldırıldı” ifadelerini kullanırken İran’ın halihazırda 2 bin kilometrenin üzerinde menzile sahip operasyonel balistik füzeleri bulunup bulunmadığı konusunda açıklama yapmadı.
Bu karar, İran’ın askeri doktrininde daha geniş menzilli füzelere yönelik yeni bir dönemin başlayabileceği şeklinde yorumlandı.
İran füzeleri Avrupa’da hangi ülkelere ulaşabilir?
İran’ın daha önce uyguladığı 2 bin kilometrelik menzil sınırı bile geniş bir coğrafyayı kapsıyordu. Bu menzildeki füzelerin, fırlatma noktalarına bağlı olarak Orta Doğu’nun yanı sıra Doğu Akdeniz’e ve Avrupa’nın güneydoğusundaki bazı ülkelere ulaşabileceği değerlendiriliyor.
Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Arnavutluk, Kuzey Makedonya ve Sırbistan’ın bazı bölgeleri, İran’ın mevcut menzil kapasitesine ilişkin değerlendirmelerde öne çıkan ülkeler arasında bulunuyor.
Menzilin daha da artırılması halinde Avrupa’daki risk haritasının genişleyebileceği belirtiliyor. Özellikle İran’ın 4 bin kilometreye ulaşabilen füzelere sahip olması durumunda Avrupa’nın büyük bölümü ile Kuzey Afrika’nın önemli bir kısmının potansiyel menzil kapsamına girebileceği ifade ediliyor.
Ancak İran’ın menzil sınırlamasını kaldırması, bu kapasiteye sahip yeni füzelerin hazır olduğu veya operasyonel olarak konuşlandırıldığı anlamına gelmiyor. Tahran’ın 2 bin kilometreyi aşan menzile sahip operasyonel balistik füze envanteri bağımsız olarak doğrulanmış değil.
İran’dan Avrupa’daki ABD üslerine yönelik mesaj
Kararın ardından Avrupa’daki Amerikan askeri tesislerinin güvenliği de yeniden tartışılmaya başlandı.
İran’ın özellikle ABD askeri operasyonlarında kullanılan Avrupa üslerini potansiyel hedef olarak değerlendirebileceğine ilişkin iddialar gündeme geldi.
İngiltere, mart ayında İran’ı Hint Okyanusu’ndaki ortak ABD-İngiltere askeri tesisi Diego Garcia’ya füze fırlatmakla suçlamıştı. İran ise yaklaşık 4 bin kilometre uzaklıktaki üsse yönelik saldırı iddiasını reddederek olayın İsrail tarafından düzenlenen bir provokasyon olduğunu savunmuştu.
İngiltere, Fransa ve Almanya’nın 2019 yılında yaptığı teknik değerlendirmelerde de İran’ın Hürremşehr füzesinin daha hafif savaş başlığı taşıyan bir versiyonunun yaklaşık 3 bin kilometre menzile ulaşabileceği belirtilmişti.
ABD’li yetkililer ise İran’ın uzay programında kullanılan teknolojilerin gelecekte kıtalararası balistik füze geliştirilmesinde kullanılabileceği konusunda uyarılarda bulunmuştu.
Bununla birlikte İran’ın mevcut envanterinde doğrulanmış bir kıtalararası balistik füze bulunduğuna ilişkin bağımsız bir tespit bulunmuyor.
İranlı analist: 4 bin kilometre menzil Avrupa’nın büyük bölümünü kapsayabilir
İranlı güvenlik analisti Muhammed Taheri, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, ülkesinin füze menzilini artırabilecek teknolojik kapasiteye sahip olduğunu öne sürdü.
Taheri, 2010’lu yılların ortalarından itibaren 2 bin kilometrenin üzerinde menzile ulaşabilecek teknolojilerin geliştirildiğini savundu.
İranlı analist, “Menzili 4 bin kilometreye çıkarırsak Avrupa’nın büyük bölümünü ve Kuzey Afrika’nın önemli bir kısmını füzelerimizin menziline alabiliriz” dedi.
Taheri’nin açıklamaları, Tahran’ın füze programına ilişkin iddialarını ortaya koyarken, bu kapasitenin fiilen operasyonel hale getirildiğine ilişkin bağımsız doğrulama bulunmuyor.
Bulgaristan’a ABD üsleri nedeniyle diplomatik uyarı
İran’ın Avrupa’daki ABD askeri varlığına yönelik tepkileri daha önce de gündeme gelmişti.
Tahran yönetimi, nisan ayında Bulgaristan’a diplomatik nota göndererek ülkedeki havaalanlarının İran’a yönelik Amerikan askeri operasyonlarında kullanılmamasını istedi.
Bulgaristan Parlamentosunun temmuz ayında Bezmer Hava Üssü’nde sekiz adede kadar ABD KC-135 yakıt ikmal uçağının konuşlandırılmasına izin vermesi, İran’ın tepkisini çekti.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Bulgaristanlı yetkililerin bu kararın sorumluluğunu üstlenmesi gerektiğini söyledi.
Financial Times’ın ağustos ayında yayımladığı haberde de İranlı iki kaynağın, Bulgaristan gibi ülkelerde bulunan Amerikan üslerinin olası hedefler arasında değerlendirildiğini ileri sürdüğü aktarıldı.
İngiltere’deki ABD üslerinde güvenlik endişesi
İran kaynaklı tehdit iddiaları İngiltere’deki Amerikan askeri tesislerini de gündeme taşıdı.
İngiliz yetkililer, ABD bombardıman uçaklarının İran operasyonlarında kullandığı RAF Fairford Hava Üssü’ne yönelik şüpheli bir planın arkasında büyük olasılıkla Devrim Muhafızlarının bulunduğunu öne sürdü.
İngiltere Başbakanı Andy Burnham da söz konusu iddiaya ilişkin değerlendirmelerde bulundu. İran ise suçlamaları reddederek olayın kendisini hedef alan bir provokasyon olduğunu savundu.
Wall Street Journal’ın haberine göre ABD ordusu, İran kaynaklı tehdit endişelerinin ardından İngiltere’deki RAF Mildenhall Üssü’nden bazı uçaklarını tahliye etti. Yakıt ikmal uçaklarının Almanya ve başka noktalara taşındığı belirtildi.
İngiltere Savunma Bakanlığı ise uçakların yer değiştirmesinin nedenine ilişkin doğrudan bir doğrulama yapmadı. Bakanlık, askeri unsurların operasyonel gereksinimler doğrultusunda farklı üslere düzenli olarak konuşlandırıldığını bildirdi.
İran neden füze menzili sınırını şimdi kaldırdı?
Tahran yönetiminin kararı, ABD ve İsrail’den gelebilecek olası yeni saldırılara karşı caydırıcılık mesajı olarak değerlendiriliyor.
İran, 2 bin kilometrelik gönüllü sınırlamayı kaldırarak askeri seçeneklerini genişletebileceğinin sinyalini veriyor. Aynı zamanda bu kararın gelecekteki diplomatik müzakerelerde pazarlık konusu haline gelebileceği de belirtiliyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Washington’da yaptığı görüşmenin ardından çatışmaların sona erdirilmesi konusunda olumlu ilerleme sağlandığını açıklaması, diplomatik temasların sürdüğünü gösteriyor.
Devrim Muhafızları Sözcüsü Mohebbi, füze menziline ilişkin açıklamasında İran’ın nükleer doktrininde değişikliğe gitmesi halinde gerekli hazırlıkların yapılabileceğini de söyledi.
Füze kısıtlamaları ve 2015 nükleer anlaşması
İran’ın balistik füze programı, uzun yıllardır Batılı ülkeler ile Tahran yönetimi arasındaki temel anlaşmazlık başlıklarından biri.
2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP), İran’ın nükleer faaliyetlerine sınırlamalar getirilmesi karşılığında yaptırımların hafifletilmesini öngörüyordu.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 2231 sayılı kararı da İran’ın balistik füze faaliyetlerine ilişkin hükümler içeriyordu. Bu kapsamda uygulanan füze kısıtlamaları Ekim 2023’te sona erdi.
ABD Başkanı Donald Trump ise Şubat 2026’da başlayan savaşın temel hedefleri arasında İran’ın nükleer programını ve füze kapasitesini ortadan kaldırmayı göstermişti.
İran’ın 2 bin kilometrelik menzil sınırını kaldırmasıyla birlikte gözler, ülkenin gerçek füze kapasitesine, Avrupa’daki Amerikan askeri varlığına ve Washington ile Tahran arasındaki diplomatik sürecin geleceğine çevrildi.
