Dosyanın siyasi arka planında hangi hesaplaşmalar var?

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü soruşturma kapsamında kamuoyunda “Süleymancılar” olarak bilinen yapının lideri Alihan Kuriş’in de aralarında bulunduğu 49 kişi hakkında gözaltı kararı verildi. 17 ilde düzenlenen operasyonda şu ana kadar 30 kişi gözaltına alınırken, soruşturmanın odağında dini faaliyetlerden ziyade iddia edilen mali suç yapılanması bulunuyor. Operasyonun siyasi boyutu ise Türkiye’de uzun süredir iktidarla mesafeli seyreden Süleymancıların geçmişteki siyasi tercihlerini yeniden gündeme taşıdı.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında İstanbul, Ankara ve Antalya başta olmak üzere 17 ilde eş zamanlı operasyon düzenlendi. Alihan Kuriş’in de aralarında bulunduğu 49 şüpheli hakkında gözaltı, arama ve el koyma kararı verilirken, 30 kişinin gözaltına alındığı açıklandı. Üç şüphelinin yurt dışında olduğu belirlenirken, diğer şüphelilerin yakalanmasına yönelik çalışmaların sürdüğü bildirildi.

Operasyon kapsamında 43 adres ile 33 şirkete ait toplam 80 adreste arama ve el koyma işlemleri gerçekleştirildi. Soruşturma dosyasında şüphelilere “suç örgütü kurma ve yönetme”, “suç örgütüne üye olma”, “suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama”, “kamu kurum ve kuruluşları zararına dolandırıcılık” ve Vergi Usul Kanunu’na muhalefet suçlamaları yöneltiliyor.

MASAK: 100 milyar TL’yi aşan para trafiği

Soruşturmanın en dikkat çekici başlıklarından biri MASAK incelemeleri oldu.

Dosyaya yansıyan iddialara göre Alihan Kuriş ile bağlantılı kişi ve şirketler üzerinden 100 milyar TL’yi aşan tutarın çeşitli yöntemlerle yurt dışına çıkarıldığı tespit edildi. Kara para aklama şüphesi bulunduğu değerlendirilen şirketler ve bunlarla bağlantılı bazı mal varlıklarına kayyum atanması da soruşturmanın mali boyutunu büyütüyor.

Ancak burada önemli bir hukuki ayrım bulunuyor: MASAK tarafından tespit edildiği bildirilen para hareketlerinin tamamının suçtan elde edildiği veya aklandığı henüz kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla ortaya konmuş değil. Bunlar soruşturma kapsamında araştırılan iddialar.

Başsavcılık kaynakları, soruşturmanın Süleymancıların dini veya sosyal faaliyetlerinin tamamına yönelik olmadığını, Alihan Kuriş ve ekibinin hiyerarşik ve ekonomik çıkar odaklı bir suç yapılanması oluşturup oluşturmadığına odaklandığını belirtiyor.

Alihan Kuriş kimdir?

46 yaşındaki Alihan Kuriş, 2016 yılında Arif Ahmet Denizolgun’un ölümünün ardından Süleymancılar olarak bilinen yapının liderliğine geldi.

Yapı kendisini “Süleymanlılar” olarak tanımlıyor ve “Süleymancılar” adlandırmasını tercih etmiyor. Süleyman Hilmi Tunahan’ın kurduğu hareket zaman içerisinde özellikle öğrenci yurtları, eğitim faaliyetleri, dernekler ve Avrupa’daki örgütlenmesiyle geniş bir sosyal ağ oluşturdu.

Kuriş döneminin en önemli özelliklerinden biri ise cemaatin geleneksel olarak sağ siyasete yakın tabanıyla yönetimin siyasi tercihleri arasındaki gerilimin görünür hale gelmesi oldu.

Asıl dikkat çekici nokta: Süleymancılar neden AK Parti ile karşı karşıya geldi?

Operasyonun siyasi arka planını anlamak için Süleymancıların son 10-15 yıldaki siyasi pozisyonuna bakmak gerekiyor.

Süleymancılar geçmişte farklı sağ partilere destek veren, devletle ilişkileri konusunda temkinli davranan bir yapıydı. Ancak AK Parti iktidarının ilerleyen yıllarında bu ilişki belirgin biçimde bozuldu.

Özellikle Alihan Kuriş döneminde cemaatin AK Parti karşısındaki pozisyonu daha belirgin hale geldi. 2018 seçimlerinde İYİ Parti ve Meral Akşener’e verilen destek, sonraki seçimlerde ise AK Parti karşısındaki adaylara yönelme, bu siyasi mesafenin göstergeleri arasında değerlendirildi.

Bu durum cemaat içerisinde de tartışmalara yol açtı. Süleyman Hilmi Tunahan’ın ailesinden gelen bazı isimler Kuriş’in siyasi tercihlerini açık biçimde eleştirdi ve AK Parti’ye destek verdi.

Dolayısıyla bugün yaşanan operasyonun siyasi anlamını tartışırken yalnızca “iktidar-Süleymancılar çatışması” şeklinde tek boyutlu bir denklem kurmak yeterli değil.

Ortada aynı zamanda cemaat içi liderlik mücadelesi, ekonomik ağların kontrolü ve farklı siyasi merkezlerle kurulan ilişkiler bulunuyor.

Üç farklı siyasi hat üzerinden okunabilir

1. AK Parti–Kuriş hattındaki eski gerilim

En güçlü siyasi okuma, operasyonun iktidar ile Kuriş yönetimindeki yapı arasındaki uzun süredir devam eden gerilimin yeni aşaması olduğu yönünde.

Süleymancıların AK Parti karşısında özellikle seçim dönemlerinde farklı muhalefet seçeneklerine yönelmesi, iktidar açısından yalnızca birkaç yüz bin oyun ötesinde bir anlam taşıyor. Çünkü cemaatin Türkiye genelinde örgütlü sosyal ve ekonomik bir ağı bulunuyor.

Ancak “operasyon sırf siyasi nedenlerle yapıldı” sonucuna ulaşmak için şu aşamada yeterli kanıt bulunmuyor. Soruşturmanın mali suçlara ilişkin somut iddialara dayanması, siyasi yorum ile hukuki sürecin birbirinden ayrılmasını gerektiriyor.

2. Cemaat içindeki Denizolgun–Kuriş çatışması

İkinci ve belki daha az görünür hat ise cemaatin kendi içindeki güç mücadelesi.

Süleyman Hilmi Tunahan’ın ailesinden gelen bazı isimler ile Kuriş yönetimi arasında yıllardır devam eden ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor. Eski AK Parti milletvekili Fatih Süleyman Denizolgun, Kuriş ve yönetimi hakkında geçmiş yıllarda çok ağır iddialar ortaya attı.

Bunların bir bölümü kamuoyuna açık siyasi polemikler niteliğinde ve yargı kararıyla doğrulanmış vakalar olarak kabul edilmemeli.

Bu nedenle operasyon, yalnızca iktidarın Kuriş’e yönelik hamlesi olarak değil, cemaatin liderliği ve ekonomik kaynakları üzerindeki iç mücadelenin yeni bir aşaması olarak da okunabilir.

Kuriş’in gözaltına alınması bu açıdan yapının gelecekteki liderlik dengelerini doğrudan etkileyebilir.

3. Muhalefetle kurulan temasların yeniden tartışılması

Üçüncü hat ise Kuriş yönetiminin geçmişte İYİ Parti, CHP ve daha geniş muhalefet çevreleriyle kurduğu temaslar.

Süleymancıların farklı seçimlerde AK Parti karşısındaki muhalefet seçeneklerine yönelmesi, bu yapının AK Parti karşıtı siyasi ağırlığını artırdı.

Fakat burada da dikkat edilmesi gereken nokta şu: Bir cemaatin belli bir siyasi partiye oy vermesi, o siyasi partinin cemaatin mali faaliyetleri veya bugün yürütülen adli soruşturmayla bağlantılı olduğu anlamına gelmez.

Dolayısıyla CHP, İYİ Parti veya başka muhalefet aktörlerinin operasyonun arkasında olduğu yönünde şu aşamada kanıtlanmış bir veri bulunmuyor.

Operasyonun gerçek siyasi sonucu ne olabilir?

Operasyonun siyasi etkisi, soruşturmanın kendisinden daha büyük olabilir.

Çünkü Alihan Kuriş’in gözaltına alınması yalnızca bir kişinin adli durumunu değil, Türkiye’de on yıllardır varlığını sürdüren büyük bir dini-sosyal ağın yönetim modelini de tartışmaya açıyor.

Eğer soruşturma ilerledikçe şirketler, para trafiği ve yöneticiler hakkında güçlü deliller ortaya çıkarsa, Kuriş yönetiminin cemaat üzerindeki kontrolü ciddi biçimde zayıflayabilir.

Bu durumda üç senaryo gündeme gelebilir:

Birinci senaryo: Kuriş yönetimi hukuki süreç sonunda kendisini savunur ve cemaat mevcut liderlik yapısını korur.

İkinci senaryo: Soruşturma genişler ve ekonomik ağın önemli bölümü devlet denetimine girer. Bu durumda cemaatin finansal ve kurumsal yapısında büyük değişiklik yaşanabilir.

Üçüncü senaryo: Kuriş’in zayıflaması cemaat içerisindeki eski muhalif kanatların yeniden güç kazanmasına yol açar. Bu durumda Süleymancılar içerisinde yeni bir liderlik mücadelesi başlayabilir.

Son senaryo siyasi açıdan özellikle önemli. Çünkü Kuriş’in yerine gelecek yönetimin AK Parti ile yeniden yakınlaşması mı, yoksa muhalefetle ilişkileri sürdürmesi mi Türkiye’deki siyasi dengeler açısından yakından izlenecek.

“İktidar bütün cemaati tasfiye ediyor” demek için erken

Operasyonun ardından iki farklı yorum öne çıkıyor.

Bir kesim gelişmeyi AK Parti’nin kendisine mesafeli bir dini yapıyı tasfiye etme girişimi olarak değerlendiriyor. Diğer kesim ise bunun tamamen mali suç soruşturması olduğunu ve siyasi bağlantı aranmasının yanlış olduğunu savunuyor.

Mevcut bilgiler ışığında iki yorumdan herhangi birini kesin gerçek olarak kabul etmek için erken.

Çünkü soruşturmanın merkezinde son derece ciddi mali suç iddiaları bulunuyor. Öte yandan Süleymancıların iktidarla yıllardır yaşadığı siyasi gerilim ve cemaat içindeki liderlik kavgası da göz ardı edilemeyecek bir arka plan oluşturuyor.

Asıl belirleyici olacak olan, soruşturmanın önümüzdeki günlerde hangi şirketlere, hangi para transferlerine, hangi kişilere ve hangi siyasi/ekonomik ilişkilere uzanacağı.

Bundan sonra gözler üç noktada

1. Tutuklama ve adli süreç: Gözaltındaki 30 kişi hakkında savcılık ve mahkeme süreçlerinde hangi kararların çıkacağı.

2. Mali ağ: 100 milyar TL’yi aşan olduğu belirtilen para hareketlerinin hangi şirketler ve kişiler üzerinden gerçekleştiğinin ortaya konulması.

3. Cemaatin yeni yönetimi: Kuriş’in liderlik kapasitesinin zayıflaması halinde Süleymanlılar içerisindeki hangi kanadın öne çıkacağı.

Bu nedenle operasyon, yalnızca bir mali suç soruşturması değil; Türkiye’deki dini gruplar, siyaset ve ekonomik güç ilişkileri açısından da önemli bir dönüm noktası olma potansiyeli taşıyor.

Ancak nihai tablo, siyasi yorumlardan çok soruşturma dosyasındaki deliller ve ilerleyen yargı süreciyle netleşecek.