İzlanda’da Avrupa Birliği’ne (AB) katılım müzakerelerinin yeniden başlatılıp başlatılmayacağı konusunda düzenlenen referandumdan “hayır” sonucu çıktı. Böylece ülkede uzun süredir tartışılan AB üyeliği konusu bir kez daha rafa kaldırılmış oldu.
Seçmenlere “İzlanda, Avrupa Birliği ile üyelik müzakerelerine yeniden başlamalı mı?” sorusunun yöneltildiği referandumda, müzakerelerin yeniden başlatılmasına karşı çıkanların oranı yüzde 52,5 olurken, “evet” diyenlerin oranı yüzde 47,5’te kaldı.
Ülkenin kamu yayıncısı, tüm oyların henüz sayılmadığını ancak kalan oyların sonucu değiştirmesinin neredeyse imkânsız olduğunu bildirdi.
AB üyeliği neden tartışılıyor?
İzlanda, NATO üyesi olmasının yanı sıra Avrupa Ekonomik Alanı üzerinden AB’nin ortak pazarının bir parçası. Ülke aynı zamanda Schengen Bölgesi’nde yer alıyor.
AB üyeliğine karşı çıkanlar, İzlanda’nın Avrupa entegrasyonunun ekonomik ve siyasi avantajlarından zaten yararlandığını ve tam üyelikle birlikte egemenlik alanında taviz vermek istemediklerini savunuyor.
İzlanda Üniversitesi’nden siyaset bilimci Hulda Thorisdottir’e göre tartışmanın merkezinde esas olarak “egemenlik” meselesi bulunuyor.
Balıkçılık en büyük çekince
İzlanda’da AB üyeliğine yönelik en önemli endişelerden biri balıkçılık politikası.
Balıkçılık, ülkenin ekonomisinin yanı sıra kültürel kimliğinde de önemli bir yere sahip. AB’nin Ortak Balıkçılık Politikası’na dahil olunması durumunda, diğer AB ülkelerinin balıkçı filolarının İzlanda sularında avlanabileceği yönündeki endişeler üyelik karşıtı kampanyanın temel argümanlarından biri oldu.
Özellikle İspanya ve Hollanda gibi ülkelerin balıkçılık filolarının İzlanda’nın zengin deniz kaynaklarına erişebileceği düşüncesi kamuoyunda tepki yaratıyor.
“Evet” cephesi güvenliği öne çıkardı
AB üyeliğini destekleyenler ise değişen uluslararası güvenlik ortamına dikkat çekti.
Siyaset bilimci Thorisdottir, Avrupa Birliği dışında kalmanın İzlanda’yı daha kırılgan hâle getirebileceğini ve bunun uzun vadede ülkenin egemenliği açısından da risk oluşturabileceğini savundu.
Dışişleri ve Savunma Bakanı Thorgerdur Katrin Gunnarsdottir de AB üyeliğinin küçük ülkelerin egemenliğini zayıflatmak yerine güçlendirebileceğini dile getirdi.
İzlanda daha önce de AB’ye başvurmuştu
İzlanda’nın AB üyeliği tartışması yeni değil. 2008 küresel mali krizinde ülkenin bankacılık sektörünün çökmesinin ardından, dönemin hükümeti 2009 yılında AB üyeliği için başvuruda bulunmuştu.
Ancak müzakereler, merkez sağ hükümetin iktidara gelmesinin ardından 2013 yılında askıya alındı ve 2015’te resmen sona erdirildi.
Başbakan Kristrun Frostadottir liderliğindeki merkez sol koalisyonun 2024 yılında iktidara gelmesiyle birlikte AB üyeliği yeniden siyasi gündemin önemli başlıklarından biri hâline geldi.
Trump’ın Grönland politikası referandumu öne çekti
Hükümet başlangıçta referandumun bu tarihte yapılmasını planlamıyordu. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın Danimarka’ya bağlı özerk bölge Grönland’ı ABD kontrolüne alma yönündeki açıklamaları, İzlanda’daki güvenlik tartışmalarını da etkiledi.
Trump’ın Ocak 2026’da Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu’nda yaptığı konuşmada birkaç kez Grönland yerine yanlışlıkla İzlanda’nın adını kullanması, ülkede tepki yarattı.
İzlanda Dışişleri Bakanı Gunnarsdottir, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın daha sonra İzlandalı yetkililere Trump’ın aslında Grönland’ı kastettiği konusunda güvence verdiğini açıkladı.
ABD’nin Reykjavik Büyükelçisi William Long’un da İzlanda’nın ABD’nin 52’nci eyaleti olacağı ve kendisinin eyalet valisi olacağı yönündeki şakası ülkede yeni bir tartışma başlattı. Long daha sonra sözleri nedeniyle özür diledi.
Yaşanan gelişmeler, İzlanda’da egemenlik ve güvenlik tartışmalarını yeniden gündeme taşırken, AB üyeliğine ilişkin referandumun da planlanandan daha erken yapılmasına yol açtı.
Referandum sonucuyla birlikte İzlanda’da AB üyeliği konusunda müzakerelerin yeniden başlatılması şimdilik gündemden çıkmış oldu.
